Şiirler üzerine söylenenler

Etkilendiği Şairler;

Şiirde etkilenim  olgusunun, “mecaz  ve  betim öğeleri  ya da  temalar arasında sıradan  bir  benzerlik  ve etkileşime  indirgenemeyeceği;  bunları kapsayarak  ya  da  kapsamayarak, Şiirin yapısıyla, daha da öte “ derin yapı”sıyla ilgili bir sorun olarak ele alınması gerektiğini” düşünen Behramoğlu, etkilendiği şairlerin başında Orhan Veli’yi göstermektedir.

Orhan Veli  ve  arkadaşları, Türk   Şiirinde   şairaneliği şiirin  ana  yapısından  çıkararak,  samimiyet ve  sadeliği önceleyerek,  yazdıkları şiirler  ile kendilerinden sonra gelen birçok şairi olduğu gibi, kendilerinden sonraki şiiri de etkilemişlerdir.  “Şiirsiz şiir  veya  edebiyatsız  edebiyat”  yapmalarını  “inkılâp”  olarak  değerlendirilen  bu  akımın  mensupları  ve  özellikle  Orhan  Veli,  Ataol Behramoğlu’nu da etkilemiştir.
Behramoğlu, “simgeden, metafordan, süsten, yapmacıktan böylesine uzak, konuşma dilinden yola çıkarak onu yeniden üretebilen, aynı zamanda hem halksal hem  de  modern  olabilen  bu  gösterişsiz” şiire  öykünmemekle  birlikte,  ilk şiirlerinin Orhan Veli etkisi taşıdığını dile getirir.

Orhan Veli’de onu etkileyen yönleri ise şöyle özetler:
“ Şiirleriyle  ilk  kez  tanıştığımız  ergenlik  çağımızda  bizi  Orhan  Veli’nin hangi  yönü  daha  çok  etkiliyordu? Apansız  ve  saçma  bir  ölümle  sona  eren  kısa  yaşamının uyandırdığı, bizlerin genç yaşamlarına da denk düşen hüzünlü duygular  ve  şairin bohem yaşantıları mı, yoksa şiirleri mi? Her ikisi de… Orhan Veli tersini göstermeye  ve  kanıtlamaya  çalışmışsa  da,  onun şiiri,  bütün  gerçek şairlerde
olduğu  gibi,  yaşamanın,  yaşantılarının,  zihinsel  ve  duygusal  serüvenlerinin izdüşümüdür…  Belki  daha  doğru  bir  deyişle,    şiiri  ve  yaşamı  birbiri  içindedir.  Zamansız, mekânsız,  tarihsiz bir  şiir değildir Orhan Veli  Şiiri. O  cansız,  ruhsuz,  sözcüklerle  oynayan  bir  söz  cambazı  değil,  sözcükleri  yaşamın  enerjisiyle
dolduran büyük bir söz ustasıdır.”

Halkın  Dostları  dergisini  birlikte  çıkardığı  İsmet  Özel  ise,  Ataol Behramoğlu’nun Orhan Veli hakkındaki bu düşüncelerini  şöyle değerlendirir:
“O,  İkinci Yeni  tarafından yadsınan birçok şairin değerlerini  (O. Veli, C. Külebi vb) yaşdaşları arasında en çok önemseyen idi.”

Daha  sonra  Attila  İlhan şiirleri  ile  tanışan şair,  onun şiirindeki  özgün  imgeciliği, halk ve divan edebiyatı biçimlerini ve söyleyişlerini Batılı bir anlayışla birleştirerek geliştirdiği “ulusal bileşim”in şiire yansımasını dikkate alır. Yine 1940 kuşağı toplumcu şairlerinden Ahmed Arif ve Memed Kemal de şiir  anlayışları, şiir  dilleri,  söyleyiş biçimleri  ile  Behramoğlu  üzerinde  etkileri olmuş  isimlerdendir.
Memed Kemal, 1940’ların  ikinci  yarısında başlamış olan Garip  akımının etkilediği  toplumcu  şairlerdendir.  “Serbest  nazmın  sürdürücüsü”   olmayan şair, İkinci Yeni şiirine de uzak kalmıştır. Ahmed Arif  ise,  toplumcu şiirin ortak özellikleri yanında “hece şiiri, aruz ve  halk şiiri  söyleyiş özelliklerinin  ve  tonlamalarının  köklü  bir  sentezi” olan şiirleri ile etkili olmuştur.

İkinci Yeni Şairlerinden özellikle Turgut Uyar, İlhan Berk, Cemal Süreya, Ülkü Tamer isimlerinin de, şiirlerinin oluşumunda etkileri olduğu üzerinde duran Behramoğlu,  kendi şiirinde  bu  isimlerin  etkilerinin  doğrudan  doğruya  bir alımlama  şeklinde  değil  ancak,  imge  kurma  ve şiirin  oluşum  sürecindeki  arka planı yoğunlaştırma şeklinde olduğunun altını çizer.

Nâzım  Hikmet  ise,  Ataol  Behramoğlu’nun  ilk  gençlik  yıllarında tanıyabildiği  bir şair  değildir.  Ancak  1960’lı  yıllarda,  kendi şiir  anlayışı belirlendikten sonra tanıma fırsatı bulmuş  olması dolayısı ile Behramoğlu şiirinde, diğer bütün isimler gibi onun da doğrudan bir etkisinden söz etmek kolay değildir.
Ancak  1940  kuşağı  ile  başlayan, 1950  ve  1960  ile  devam  eden  kuşak  üzerinde Nâzım  Hikmet şiirinin  önemli  etkisinin  bulunduğu  bilinen  bir  gerçektir.  Bu bağlamda, Nâzım Hikmet’i modern Türk Şiirinin kurucularından biri olarak gören Behramoğlu,  onun  özgür  koşuk  tarzında  kaleme  aldığı şiirlerini, şiirin  biçimine getirdiği yenilikçi tavrı, içeriğe yönelik yaptığı değişiklikleri önemser ve ondan bu anlamda etkilenir.

Bir  ülkenin,  bir  kültürün,  bütün şiir  birikimi, şairler  bağlamında  ele alındığında,  neredeyse  her şiirde  birbirine  eklemlenebilecek  kullanımlar  ve  bu anlamda birbirinden alt yapı olarak, arka plan olarak etkilenimler ve aynı duyguyu farklı biçimlerde, aynı kelimelerle imgeleştirmeler bulunabilir. Bu da aynı kültürü ve  aynı  insanı  yaşamaya  ve  yaşatmaya  bağlanabilir.  Ataol  Behramoğlu,  kendi şiirindeki  etkilenimleri  dile  getirirken,  devam  etmekte  olan  bir şiir  birikiminin içinde olduğunun altını çizer. “Namık Kemal’den Tevfik Fikret’e, Mehmet Emin Yurdakul’dan  Ahmet  Hâşim  ve  Yahya  Kemal’e,  bu şairlerimizden  çağdaş şiirimizin  bir  çok  ustasına,  onların  yanı  sıra  da  gençlik  yıllarımda  okuyup
etkilendiğim,  edebiyat  tarihinde  pek  de  önemli  yeri  bulunmayan  başka  bazı şairlere kadar, bir çok şairden esinlenmeler, etkilenimler olduğu kuşkusuzudur.” der

Şiirde  açıklığı,  yalınlığı,  lirizmi  seven  Behramoğlu,  ailesinden  gelen  bir sanat  yatkınlığını  da  kişiliğinde  taşır.  Annesinin  kemanla  çaldığı  klasik  batı müziği ezgilerinin kulağındaki seslerine, babasının hece ölçüsü  ile yazdığı şiirler eklenir.  Çocukluk  ve  ilk  gençlik  yıllarını,  Ömer  Bedrettin  Uşaklı, Necip  Fazıl, Cahit  Külebi,  Fazıl  Hüsnü  Dağlarca  gibi şairlerin şiirlerini  okuyarak  geçiren  Behramoğlu,  üniversite  eğitimi  ile  birlikte Batılı şairlerin şiirleri  ile  tanışmış ve onlardan da etkilenmiştir.

Etkilendiği  Batılı şairler  içinde,  Marksist  dünya  görüşü  ile  ekol  olmuş isimlerin yanında, bu görüşü  taşımayan  ancak, şiir  için önemli değişimlere  imza atmış  isimleri de saymak mümkündür.  Lermontov,  Whitman,  Apollinaire,  T.S.Eliot,  A.Jozsef,  Pablo  Neruda, J.Marti  Rimbeaud,  Baudelaire,  Blaise  Cendrars,  Apollinaire  gibi şairleri,  etkilendiği isimler olarak telaffuz eder.

SÜHEYLA DOĞRUDİL’den alıntılanmıştır.